Bilişsel bilim, zihin dediğimiz olguyu tek bir disiplinin sınırları içinde bırakmadan, dilbilim, psikoloji, bilgisayar bilimi, nörobilim, felsefe ve antropolojinin kesişiminde yeniden kurmaya çalışan bir araştırma alanı. Bilişsel Bilim Dersleri bu alanın nasıl ortaya çıktığını, hangi problemler etrafında şekillendiğini ve bugün hâlâ neden merkezi bir konumda olduğunu, örnek çalışmalar ve temel kavramlar üzerinden adım adım ele alan modüler bir eğitim serisi.
Modül #1, bilişsel bilimin “doğuş hikâyesini” ve kurucu gündemini yakından tanımaya odaklanıyor. Sibernetikten bilişsel devrime uzanan çizgide Alan Turing ve Turing Makinesi, otomata teorisi ve biçimsel dil teorisi gibi hesaplamalı omurgayı; Chomsky’nin itirazları, yeti/edim ayrımı ve doğuştancılık tartışmasıyla dilbilimin alana nasıl yön verdiğini; Marr’ın analiz seviyeleriyle bilişsel açıklamanın nasıl katmanlandırıldığını tartışıyoruz. Eğitim boyunca yalnızca tarihsel bir kronoloji değil, aynı zamanda bilişsel bilimi kuran teorik tercihlerin ve metodolojik dönüşümlerin mantığı da görünür kılınıyor.
İlerleyen kısımlarda, bilişsel bilimin içinden doğan temel problemler ve bu problemlere verilen rakip yanıtlar merkeze alınıyor. Modülarite ve lokalizasyon tartışmaları, bağlantıcılığın yükselişi ve yapay sinir ağlarının bilişsel bilimdeki yeri, Çin Odası, çerçeve problemi ve sembol temellendirme problemi gibi klasik meydan okumalar bu çerçevede ele alınıyor. Ayrıca öngörmeli/Bayesçi yaklaşımların “top-down processing” fikrini nasıl yeniden gündeme getirdiğini ve bu perspektifin algı–eylem–biliş ilişkisini nasıl dönüştürdüğünü de, temel argümanlarıyla birlikte inceliyoruz.
Eğitmen Yunus Şahin, 2020’de İstanbul Üniversitesi Dilbilim Bölümü’nden mezun olduktan sonra Boğaziçi Üniversitesi Bilişsel Bilim yüksek lisans programında bilişsel bilim felsefesi, araştırma gelenekleri ve açıklamanın doğası üzerine çalıştı. Yüksek lisans tezinde, bilişsel bilimde “zihinsel” kavramları merkeze almayan teorik bir çerçevenin neden gerekli olabileceğini bilim felsefesi açısından tartıştı. Bu yönelim onu biyoloji felsefesi, Gelişimsel Sistemler Teorisi, Genişletilmiş Evrimsel Sentez ve biyosemiyotik alanlarına taşıdı. Hâlihazırda Tartu Üniversitesi Semiyotik Bölümü’nde biyosemiyotik yüksek lisansına devam ediyor; CogIST ve The Analytic platformlarının kurucusu olarak İstanbul, Ankara ve İzmir Şirince’de çeşitli etkinlikler ve bilim iletişimi çalışmaları yürüttü.
Bu eğitim, bilişsel bilime “nereden başlamalı?” sorusuna sistematik bir yanıt bulmak isteyenler için tasarlandı. Hem kurucu metinleri ve problemleri tanıtan, hem de güncel tartışmaların arka planını anlaşılır bir çerçevede kuran bir giriş. Bilişsel bilimin tarihini, teorik omurgasını ve problem repertuarını birlikte düşünmek; sonraki modüller için ortak bir kavramsal zemin oluşturmak hedefleniyor.
Bu derste tüm eğitim planının ve içeriğinin üzerinden geçiyoruz.
Bu derste sibernetiği, öz-örgütlenen sistemleri ve nöronların 0-1 mantığıyla modellenmesini işleyip "beyin bilgisayardır" fikrinin gelişimini ele alacağız.
Bu derste Turing makinesini ve zekanın simüle edilmesine değinerek zihinsel süreçlerin hesaplanabilirliğini ve yapay zeka temellerini konuşacağız.
Bu derste bilişsel devrimi, Miller ve Chomsky’nin davranışçılığa itirazlarını, zihnin "kara kutu" olmaktan çıkışını ve dilin zihinsel süreçlerle açıklandığını konuşacağız.
Bu derste Miller’ın çalışmalarını, zihnin sınırlı kapasitesini, ve davranışçılığa karşı zihnin yapısal özelliklerini Chomsky’nin eleştirileriyle birleştirerek işleyeceğiz.
Bu derste sibernetik, fonksiyonalizm ve zihni hesaplamalı-temsilsel bir sistem olarak gören bilişselciliği Fodor ve Putnam'a değinerek işleyeceğiz.
Bu derste Fodor ve Block’un Temsilsel Zihin Teorisi'ni, düşünce dili kavramını ve zihindeki semantik-sentaktik kuralların bilişselcilik temellerini nasıl attığını işleyeceğiz.
Bu derste Fodor ve Pylyshyn’in algı-biliş-eylem ayrımını, verinin temsile dönüştürülmesini ve zihindeki doğuştancılık tartışmalarını işleyeceğiz.
Bu derste bilişselciliğin tıkandığı Çince Odası, sembol temellendirme ve çerçeve problemlerini; zihnin anlam ve yönelimsellik süreçlerindeki sınırları ele alacağız.
Bu derste bağlantıcılığı, zihnin istatistiksel yapısını ve temsillerin sisteme nasıl dağınık yayıldığını Smolenskiy-Fodor tartışması üzerinden işleyeceğiz.
Bu submodülde otomata teori, Chomsky’nin tezleri, yeti-edim farkı, donanım-yazılım ayrımı ve Marr’ın analiz seviyeleri gibi bilişselci bilgi işleme modellerini işleyeceğiz.
Bu derste Chomsky’nin formel dil teorisini, dili sonlu öğeden oluşan sonsuz bir küme sayan sentaktik yaklaşımını ve bu yapıların makinelerdeki yerini işleyeceğiz.
Bu derste formal dil teorisini; sembollerin keyfiliğini, anlamdan bağımsızlığı, indüktif tanımları ve rekürsif kurallarla sınırsız dizilim üretimini temel örneklerle ele alacağız.
Bu derste Chomsky'nin hiyerarşik yapılarını, yeniden yazım ve özyineleme kurallarıyla sınırsız cümle üretimini, yani formel devrimi inceleyeceğiz.
Bu derste dilleri tanıyan otomata teoriyi, Turing makinelerini ve sembol manipülasyonunun zihin-beden problemindeki yerini örnekleriyle işleyeceğiz.
Bu derste Chomsky’nin üretken gramerini, I-dil/E-dil ayrımını, yeti-edim (yazılım/donanım) farkını ve dilin kurallı yapısını sezgisel yargılar üzerinden işleyeceğiz.
Bu derste Chomsky’nin doğuştancılık tezini; Nikaragua işaret dili, Broca alanı, FoxP2 ve primat çalışmalarıyla dilin zihinsel ve genetik kökenlerini konuşacağız.
Bu derste Chomsky’nin evrensel gramerini, dilin bir organ gibi büyümesini, minimalist programı ve insanı farklı kılan merge operasyonunu enine boyuna konuşacağız.
Bu derste otomata teorisini, Chomsky'ye rakip beceri edinimini, bilişsel dilbilimi ve dilin nöro-hesaplamalı geleceğini konuşup dil konusunu tamamlayacağız.
Bu derste Marr’ın üçlü analizini; işlemesel, algoritmik ve uygulama seviyelerini ele alacağız. Seviyelerin ilişkisini ve modülerlik gibi gelecek hafta konularını konuşacağız.
Bu derste modülerlik, doğuştancılık ve lokalizasyonu; Fodor ve evrimsel psikolojinin zihin mimarisi üzerine tartışmalarını ve bilişsel modellerdeki yerini işleyeceğiz.
Bu derste modülerlik fikrini; Chomsky, Fodor ve frenolojinin mirası üzerinden ele alıp zihnin parçalı yapısının sahte bilimden modern bilime evrimini konuşacağız.
Bu derste Fodor’un modülerlik teorisini; alana özgürlük, kapalılık ve hız gibi özelliklerle işleyeceğiz. Girdi sistemleri ile yüksek seviye bilişsel süreç farklarını konuşacağız.
Bu derste Prince’in modülerlik eleştirilerini, McGurk etkisini, lokalizasyon şüphelerini ve Fodor’un merkezi bilişin neden modüler olamayacağına dair görüşlerini işleyeceğiz.
Bu derste Carruthers’ın masif modülerlik kuramını; evrimsel argümanlar, yüksek seviye modülerlik ve girdi problemi gibi konuları Fodor’un katı kriterlerini esneterek ele alacağız.
Bu derste doğuştancılığı, Piaget’nin dört gelişim aşamasını, ve Quine’ın dille bilgi inşasını işleyeceğiz. Zihnin modüler değil, genel alanlı gelişimini konuşacağız.
Bu derste beklentinin ihlali metodunu, nesne sürekliliğini, uzam-zamansal devamlılığı ve bebeklerde sosyal bilişi işleyip doğuştancılığa yönelik eleştirileri tartışacağız.
Bu derste sembolik yaklaşımdan bağlantıcılığa geçişi, nöral ağların etkisini ve 90'lardan itibaren öne çıkan Bayesyen ile öngörmeli yaklaşımların bilişsel bilimdeki yerini işleyeceğiz.
Bu derste bağlantıcılığı; McCulloch-Pitts, perseptronlar, XOR, AI Winter ve 1986'daki PDP devrimi ile back-propagation'ın zihin modellemedeki etkilerini işleyeceğiz.
Bu derste sinir ağlarının biyolojik temellerini, girdi-ağırlık mekanizmasını, bias ve yakınsamayı, sembolik yaklaşımdan farkını ve ağ mimarilerini işleyeceğiz.
Bu derste bağlantıcılığı; sembolik modelden farkını, bilginin paralel dağıtık yapısını, priming etkilerinin içkinliğini ve modellerin kendi kendine öğrenmesini işleyeceğiz.
Bu derste yapay sinir ağlarının biyolojik tutarlılığını; aktivasyon fonksiyonu, back-prop ve Cisek-Richards tartışması odağında beynin matematiksel gerçekliğini sorgulayarak işleyeceğiz.
Bu derste bağlantıcılığı; temsil tartışmaları, lezyon simülasyonu, modülerlik ve doğuştancılık eleştirileri ile modellerin açıklayıcı gücü üzerinden işleyeceğiz.
Bu derste bağlantıcılığın; AI temellerini, biyolojik tutarlılığı, U-biçimli öğrenmeyi, lezyon simülasyonlarını ve priming gibi bilişsel etkilerini işleyeceğiz.
Bu derste algıda top-down süreci; beynin öngörü mekanizmasını, 2D-3D geçişini, kör nokta/illüzyonlardaki inşacı yapıyı ve görsel süreklilik sorularını işleyeceğiz.
Bu derste zihni öngörü makinesi gören öngörmeli işlemeyi; Bayesyen çıkarım, hata minimizasyonu, hiyerarşik yapı ve eylem merkezli algıyı kaynaklara göre işleyeceğiz.
Bu derste Bayes kuralını; delillerle kanı güncellemeyi, tıbbi testlerdeki olasılıkları ve uygulama alanları ile önsel bilgi eleştirilerini kaynaklara göre işleyeceğiz.
Bu derste; Bayesyen yaklaşımı, Marr'ın düzeylerini, Özgür Enerji İlkesini (FEP) ve bu modellerin hiyerarşik birleştirici gücü ile risklerini işleyeceğiz.
Bu derste bilişsel bilimin 80 yıllık serüvenini; felsefi temelleri, tıkanma noktalarını ve bedensel biliş gibi gelecekte ele alacağımız yaklaşımları kuş bakışı bir şekilde konuşacağız.
Google